Door: Emma van der Marel

Vrijdag 30 oktober vond de jaarlijkse Nacht van de Sociologie plaats in het debatpodium Arminius in Rotterdam. In vier uur tijd kwam een variëteit aan sprekers en thema’s aan bod, verspreid over drie zalen. De opkomst was hoog; de avond was uitverkocht, met publiek van jong tot oud. Hieronder worden verschillende highlights van de avond belicht.

“Computer says no”, van situatie naar constellatie

De Duitse socioloog Hartmut Rosa reisde af naar Rotterdam om te vertellen over de wereld als constellatie. Rosa begon zijn verhaal met een trieste situatie die begin dit jaar in Italië plaatsvond. Een jongen van 11 jaar nam dagelijks de bus naar school, maar in de periode van de winterspelen hanteerde de busmaatschappij hogere ticketprijzen waardoor het busticket van de jongen niet meer geldig was. De jongen mocht niet mee en was genoodzaakt 6 kilometer door de kou naar huis te lopen. Deze situatie kreeg veel aandacht in het nieuws. De ophef die daaruit volgde, was voor de busmaatschappij - de opdrachtgever van de regels die de chauffeur hanteert - aanleiding om een onderzoek te starten naar de chauffeur.

In drie kwartier die volgden, legde Rosa uit dat deze situatie geen uitzondering is. De wereld wordt steeds meer bestuurd door systemen, waarin de ruimte voor het menselijk beoordelingsvermogen verdwijnt (“computer says no”, het jongetje heeft geen geldig ticket en mag dus niet mee). Tegelijkertijd kunnen systemen die voor iedereen werken op een positieve manier bijdragen aan gelijkheid, door bijvoorbeeld het voorkomen van etnische profilering. Rosa eindigde hoopvol en moedigde het publiek aan je te laten leiden door je zintuigen. Kook aan de hand van je eigen smaak in plaats van je streng te houden aan een recept, vraag je omgeving de beste route van Dordrecht naar Amsterdam in plaats van blindelings Google Maps te gebruiken. Kortom, ruimte voor oordeel, speelruimte en herwaardering van vertrouwen kunnen ons opnieuw leren omgaan met het onvoorspelbare. In zijn nieuwe boek De wereld als constellatie gaat Rosa hier dieper op in.

Lena Bril wint de Bril

In de Raadszaal werd de Sociologische Bril uitgereikt; de jaarlijkse prijs voor het beste publiekssociologische boek. De genomineerden waren: Jan Willem Duyvendak met Spookkloven; Peter Scholten met De Migratie-obsessie; Stan de Spiegelaere met de Mondige burger, stille werker; Lena Bril met Lena Bril in therapie en Mark Bovens en Anchrit Wille met de Diplomademocratie. De grote winnaar van deze avond was Lena Bril. In haar boek Lena Bril in therapie dompelt Bril zich een jaar lang onder in de coaching- en therapiewereld. Bril zelf is niet onbekend met therapie binnen de GGZ: ze is al tien jaar af en aan in behandeling bij een psycholoog en psychiater. In haar boek onderzoekt ze dit verder, waarin ze duikt in verschillende (al dan niet alternatieve) therapievormen die steeds hogere populariteit genieten: familieopstellingen, psychedelicatherapie, paardentherapie, cirkels voor vrouwen met ADHD en meer. De jury omschreef Brils boek als “een uitzonderlijk stoer, spannend en sterk debuut en een echt publiek-sociologisch boek”, waarbij Bril een op een toegankelijke manier kritiek brengt op de therapiecultuur en laat zien wat we verliezen als het steeds over jezelf moet gaan.

Over schoonheid, radicaal-rechtse vrouwen en Robin Hood

In de grote zaal vertelde de Nederlandse socioloog Giselinde Kuijpers, werkzaam als hoogleraar cultuursociologie aan de Katholieke Universiteit in Leuven, over schoonheidsidealen en hoe deze obsessie in de maatschappij groter wordt en ongelijkheden versterkt. Kuijpers doet al vijftien jaar lang onderzoek naar schoonheid. Toen zij zelf ziek werd, werd dit voor haar nog persoonlijker. Zelfs tijdens het doormaken van een heftige ziekte als kanker, is het gewicht van deze schoonheidsobsessie in de maatschappij nog steeds zwaar. In haar recent uitgebrachte boek Lelijke mooie wereld gaat Kuijpers hier dieper op in.

Andere highlights van de avond waren de presentatie van Sarah Bracke, hoogleraar sociologie van gender en seksualiteit aan de Universiteit van Amsterdam, over radicaal-rechtse vrouwen en freelance journalist, programmamaker en podcastmaker Janno Lanjouw over boeven als helden. Bracke gaf antwoord op de vraag: hoe worden veel vrouwen aangetrokken door radicaal-rechtse partijen, waarbij ze vaak als boegbeeld dienen? Onder meer het discriminerende motief binnen deze partijen speelt een rol, aansluitend op zorgen die binnen de politiek en media worden geframed over asielzoekers en mensen met een migratieachtergrond. Daarnaast is een grote factor van belang de keuze tussen productie (arbeid) en reproductie (het baren van kinderen en het onderhouden van het huishouden). Dat laatste wordt binnen radicaal-rechtse partijen aangemoedigd. Bracke rondde haar presentatie af met hoop. Verandering is mogelijk, maar moet vanuit collectief niveau plaatsvinden: vakbonden kunnen in staat zijn deze verandering aan te brengen door invloed uit te oefenen op het politieke discours en de positie van de vrouw zodat deze gewaarborgd wordt.

Janno Lanjouw sloot de bovenzaal af met zijn presentatie Boeven als helden, die begon met Robin Hood als symbolisch karakter voor de crimineel die we allemaal bewonderen: een boef die steelt van de rijken en de zwakkeren beschermt. Dit voorbeeld trok Lanjouw door tot “echte” criminelen. Hij deed zelf onderzoek naar de Heineken-ontvoering en analyseerde aan de hand van theorieën en multimedia waar een crimineel aan moet voldoen om bewonderd te worden door de maatschappij. “Het pijn doen van kwetsbaren is een no-go”, om een voorbeeld te noemen. Lanjouw eindigde met een aantal fragmenten uit films waarin criminelen aan bod komen die we op een voetstuk zetten.

Tijdens de Nacht van de Sociologie kregen veel onderwerpen uit de actualiteit, of onderwerpen die in het dagelijks leven mogelijk vanzelfsprekend lijken, een andere invulling. Na afloop van de avond zijn we in het bezit van veel stof tot nadenken en een aantal nieuwe boeken voor op de leeslijst. Al met al was deze avond, georganiseerd door debatpodium Arminius, Sociologische Bril, Erasmus School of Social and Behavioural Sciences, Sociale Vraagstukken en uitgeverij Boom, een inspirerende avond.